Alfabet dla osób niewidomych

4 stycznia obchodzony jest Światowy Dzień Braille’a – święto, którego celem jest uświadomienie znaczenia tego pisma dla osób niewidomych i niedowidzących. Zostało ustanowione z inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych i po raz pierwszy obchodzono je w 2019 roku. Wybrana w listopadzie 2018 roku data 4 stycznia ma szczególne znaczenie dla tego święta, ponieważ jest to rocznica urodzin Louisa Braille’a – niewidomego od dzieciństwa Francuza, który inspirując się opracowanym przez Charlesa Barbiera pismem nocnym mającym służyć francuskiej armii do przekazywania rozkazów w ciemności, stworzył system pisma, który dziś zapewnia osobom niewidomym i niedowidzącym możliwość komunikacji, edukacji i funkcjonowania w życiu publicznym. Pojedynczy znak w alfabecie Braille’a nazywany jest sześciopunktem lub znakiem tworzącym. Składa się on z kombinacji od jednego do sześciu wypukłych punktów ułożonych w dwóch kolumnach i trzech rzędach. Układ ten pozwala na uzyskanie 63 różnych znaków. Czytając tekst zapisany alfabetem Braille’a zamiast zmysłu wzroku wykorzystuje się zmysł dotyku – osoba niewidoma rozróżnia poszczególne znaki dotykając je palcem. Alfabet Braille’a oprócz liter i znaków interpunkcyjnych zawiera znaki pomocnicze informujące między innymi o cyfrach, dużych literach lub zapisie kursywą. Nauka alfabetu, cyfr i podstawowej interpunkcji (stopień I) trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, natomiast na naukę skróconego alfabetu Braille’a, zawierającego specjalne znaki zastępujące całe grupy liter lub wyrazy (stopień II), potrzebny jest ponad rok. W trakcie nauki alfabetu Braille’a ważne jest rozwijanie percepcji dotykowej, wrażliwości opuszków palców, koordynacji ruchowej i orientacji przestrzennej – niezbędna jest umiejętność wyszukiwania i śledzenia tekstu bez nadmiernego nacisku palcami.

Wszechobecny rozwój technologiczny pomógł rozszerzyć dostępność alfabetu Braille’a – powstały wyświetlacze brajlowskie mogące zmieniać swoją treść. Z technologii tej korzystają różne urządzenia dostosowane do potrzeb osób niewidomych i niedowidzących – między innymi monitory, zegarki, notatniki cyfrowe i kalkulatory. Dzięki drukarkom brajlowskim możliwe jest łatwe drukowanie materiałów dla osób niewidomych i niedowidzących, zaś komputery brajlowskie pozwalają osobom niewidomym i niedowidzącym na pracę, naukę, komunikację i rozrywkę.

Ciekawymi przykładami takich urządzeń są Tact plus – drukarka brajlowska, która drukuje zarówno tekst, jak i grafikę na specjalnym papierze zawierającym kapsułki, które rozszerzają się pod wpływem ciepła oraz insideSUPRA – komputer z brajlowską klawiaturą i 32-znakowym wyświetlaczem brajlowskim, mogący służyć też osobom widzącym dzięki możliwości podłączenia do niego monitora, myszy i tradycyjnej klawiatury. Również smartfon może być narzędziem do pracy z alfabetem Braille’a – w sklepach z aplikacjami można znaleźć aplikacje do nauki alfabetu Braille’a, ekranowe klawiatury brajlowskie oraz narzędzia wykorzystujące aparat urządzenia do rozpoznawania i odczytywania tekstów zapisanych alfabetem Braille’a.

Przemysław Rutkowski