Kwiecień miesiącem świadomości autyzmu

Kwiecień jest miesiącem świadomości autyzmu. Tradycja ta została zapoczątkowana w 1970 roku przez amerykańskiego psychologa Bernarda Rimlanda, aby zachęcić do zrozumienia osób ze spektrum autyzmu i wspierania ich praw. Rimland wybrał kwiecień, ponieważ jest to miesiąc narodzin jego syna. Miesiąc świadomości autyzmu jest też dobrą okazją do przypomnienia najważniejszych faktów na temat tego zaburzenia. Oto kilka z nich.

Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia autyzm występuje u około jednego na 100 dzieci. Jest diagnozowany około 3-4 razy częściej u chłopców niż u dziewcząt. Dający się zaobserwować wzrost liczby diagnoz zaburzeń ze spektrum autyzmu wynika ze zmian w kryteriach diagnostycznych (uwzględnienie większej liczby objawów, w tym tych łagodniejszych), większej świadomości społecznej na temat autyzmu oraz ulepszonej diagnostyki.

Występowanie autyzmu nie ma jednej prostej przyczyny. Według aktualnej wiedzy medycznej na występowanie zaburzeń ze spektrum autyzmu mają wpływ złożone czynniki genetyczne i środowiskowe, w tym choroby genetyczne takie jak zespół łamliwego chromosomu X, starszy wiek rodziców, przedwczesne urodzenie dziecka (szczególnie przed 26. tygodniem ciąży), niska waga urodzeniowa, infekcje wirusowe u matki w czasie ciąży, ciąża mnoga, choroby autoimmunologiczne, cukrzyca, nadciśnienie lub niedoczynność tarczycy u matki oraz występowanie autyzmu u członków rodziny. Na temat przyczyn autyzmu powstały różne mity – między innymi, że do rozwoju autyzmu przyczyniają się szczepienia. Źródłem tego mitu jest opublikowane w czasopiśmie naukowym „The Lancet” w 1998 roku badanie przeprowadzone przez byłego lekarza gastroenterologa Andrew Wakefielda. W badaniu tym ujawniono jednak naruszenia etyczne, manipulacje danymi i konflikty interesów, co doprowadziło do wycofania publikacji badania przez „The Lancet” i pozbawienia Wakefielda prawa do wykonywania zawodu lekarza w 2010 roku. Od tego czasu przeprowadzono dziesiątki szeroko zakrojonych badań, które wykluczyły związek szczepień z autyzmem. Innym znanym mitem jest tzw. mit „zimnej matki” mówiący, że oziębłość i brak okazywania uczuć przez matkę prowadzi do regresji w autyzm. Mit ten został spopularyzowany w latach 50. i 60. ubiegłego wieku przez amerykańskiego psychoanalityka Bruno Bettelheima i obalony przez Bernarda Rimlanda.

Spektrum autyzmu nie jest liniową skalą między „mniej autystyczny” a „bardziej autystyczny”. W rzeczywistości jest to zestaw cech takich jak zdolności językowe, umiejętności motoryczne, percepcja, regulowanie emocji i funkcje wykonawcze, z których każda u różnych osób ze spektrum autyzmu jest rozwinięta w różnym stopniu. Z tego powodu także dzielenie osób ze spektrum autyzmu na wysokofunkcjonujące i niskofunkcjonujące nie oddaje w pełni cech danej osoby.

Nie istnieje lek ani metoda pozwalająca na całkowite wyleczenie autyzmu. Można natomiast wspomóc funkcjonowanie osób ze spektrum autyzmu przy użyciu takich rozwiązań jak terapia logopedyczna, integracja sensoryczna lub trening umiejętności społecznych. Błędem jest również nazywanie autyzmu chorobą – jest to zaburzenie rozwoju wynikające ze zmian w rozwoju układu nerwowego. Traktowanie autyzmu jako cechy niepożądanej uderza w tożsamość i godność osób ze spektrum autyzmu. Wymuszanie maskowania cech i zachowań autystycznych może w przyszłości prowadzić do tzw. wypalenia autystycznego, depresji i lęku. Stimming, czyli powtarzalne czynności, dźwięki i ruchy, jest zachowaniem służącym do regulowania emocji i rozładowywania nadmiaru bodźców. Nie należy powstrzymywać takiego zachowania, o ile nie wiąże się ono z autoagresją lub agresją wobec otoczenia i nie zaburza codziennego funkcjonowania. Zamiast zwalczać autyzm i traktować go jak deficyt, należy wspomagać osoby ze spektrum autyzmu, zapewnić im akceptację i nie zmuszać ich do dostosowania się do otaczającego ich świata. Równie ważnym elementem jest edukowanie innych osób odnośnie autyzmu.

Przemysław Rutkowski